De belangrijkste ontwikkeling bij re-integratie en loopbaanbegeleiding vindt plaats tussen de gesprekken

Er is niets mis met de manier waarop wij ons vak uitoefenen. Integendeel. Dagelijks zie ik loopbaanprofessionals die met kennis, betrokkenheid en oprechte aandacht mensen begeleiden bij ingrijpende keuzes in hun werkzame leven. Juist in een tijd waarin werk voor veel mensen meer betekent dan alleen een bron van inkomen, is die rol misschien wel belangrijker dan ooit.

Toch bekruipt mij steeds vaker de gedachte dat we één uitgangspunt nauwelijks ter discussie stellen. Veel loopbaantrajecten zijn nog altijd georganiseerd rondom de momenten waarop kandidaat en adviseur elkaar ontmoeten. Het gesprek vormt het vertrekpunt, de opdrachten volgen en enkele weken later ontmoeten beiden elkaar opnieuw. Dat is jarenlang een logische manier van werken geweest. Maar de wereld om ons heen is veranderd.

De arbeidsmarkt verandert voortdurend. Mensen ontwikkelen zich niet meer in rechte lijnen en loopbanen laten zich steeds minder voorspellen. Tegelijkertijd zijn we gewend geraakt om te leren, ontdekken en informatie te vinden op het moment dat het ons uitkomt. Vrijwel alles is continu beschikbaar.

Behalve, zo lijkt het soms, onze loopbaanontwikkeling. Die wacht nog vaak op de volgende afspraak. En juist daar, denk ik, ligt een kans voor ons vak.

De werkelijke ontwikkeling vindt ergens anders plaats

Een goed loopbaangesprek kan veel in beweging zetten. Het kan richting geven, onzekerheid wegnemen of een nieuw perspectief openen. Maar hoe waardevol zo'n gesprek ook is, de daadwerkelijke ontwikkeling vindt meestal niet plaats aan tafel. Die begint zodra iemand weer naar huis gaat.

• Wanneer een kandidaat nieuwsgierig wordt naar een beroep dat hij nooit eerder had overwogen.

• Wanneer zij ontdekt dat haar talenten ook buiten de eigen branche waardevol zijn.

• Wanneer iemand voorzichtig een eerste vacature bekijkt of voor het eerst sinds lange tijd weer nadenkt over wat hij eigenlijk graag zou willen.

Dat zijn vaak kleine momenten. Maar juist die kleine momenten bepalen of een traject werkelijk in beweging komt. Misschien moeten we loopbaanbegeleiding daarom minder zien als een reeks gesprekken en meer als een doorlopend ontwikkelproces, waarin gesprekken belangrijke ankerpunten zijn, maar niet de plek waar de meeste ontwikkeling plaatsvindt.

Misschien organiseren we het proces rondom de verkeerde momenten

Dat is geen kritiek op ons vak. Het is een uitnodiging om opnieuw te kijken naar de manier waarop we ons werk hebben ingericht. Wanneer de ontwikkeling van een kandidaat vooral plaatsvindt tussen de gesprekken, is het de vraag of onze begeleiding daar voldoende op aansluit. Nog te vaak is de kandidaat afhankelijk van het volgende contactmoment om verder te kunnen, terwijl juist in de tussentijd de meeste kansen liggen om te ontdekken, te oefenen en nieuwe inzichten op te doen.

Misschien moeten we daarom niet alleen anders begeleiden. Misschien moeten we het begeleidingsproces ook anders organiseren.

Van begeleiden naar activeren

Die gedachte heeft ook gevolgen voor de rol van de loopbaanadviseur. Niet omdat het vak verandert, maar omdat de context verandert. Waar de adviseur vroeger vooral degene was die richting gaf aan het proces, zie ik steeds vaker een rol ontstaan waarin hij vooral betekenis geeft aan wat de kandidaat onderweg ontdekt. Dat vraagt om een andere dynamiek.

Niet het gesprek staat centraal, maar wat er tussen de gesprekken gebeurt. Het volgende gesprek begint dan niet met de vraag: "Bent u nog ergens aan toegekomen?"

Het begint met vragen als:

• Wat heeft u ontdekt?

• Welke beroepen verrasten u?

• Waar werd u enthousiast van?

• Welke belemmeringen kwam u tegen?

Het gesprek verschuift daarmee van informeren naar interpreteren. Van uitleg geven naar samen betekenis geven. En juist daarin komt het vakmanschap van de loopbaanadviseur volledig tot zijn recht.

Mensen hoeven niet eerst gemotiveerd te zijn

Binnen ons vak spreken we veel over eigen regie en motivatie. Alsof motivatie een voorwaarde is om een traject succesvol te kunnen starten. Mijn ervaring is anders.

Sommige kandidaten beginnen hun traject helemaal niet vol motivatie. Zij zijn onzeker, teleurgesteld of het vertrouwen in hun eigen mogelijkheden kwijtgeraakt. Van iemand in die situatie kun je moeilijk verwachten dat hij uit zichzelf vol enthousiasme aan een uitgebreid ontwikkeltraject begint.

Misschien moeten we motivatie daarom niet zien als de voorwaarde om te starten, maar als iets wat onderweg ontstaat.

Motivatie groeit door in beweging te komen

• Wanneer iemand merkt dat een eerste opdracht lukt.

• Wanneer een beroep ineens herkenbaar voelt.

• Wanneer een talent zichtbaar wordt dat jarenlang onderbelicht bleef.

• Wanneer een eerste succeservaring het vertrouwen terugbrengt.

Dan gebeurt er iets wezenlijks. Vertrouwen brengt mensen in beweging. En beweging laat motivatie groeien.

Vanuit die overtuiging is Veranderbaan ontwikkeld. Niet als een digitaal systeem dat kandidaten controleert of activeert met herinneringen, maar als een laagdrempelige werkomgeving waarin de eerste stap bewust klein is gehouden.

Een omgeving met overzicht, visuele opdrachten, herkenbare illustraties en een logische opbouw, zodat mensen niet worden overweldigd maar worden uitgenodigd om te beginnen. Niet omdat zij geen uitgebreide vragenlijsten zouden kunnen invullen. Maar omdat duurzame ontwikkeling zelden begint met een grote sprong. Vrijwel altijd begint zij met één eerste stap die haalbaar voelt.

Kandidaten hoeven daardoor niet te wachten op het volgende gesprek met hun loopbaanadviseur. Zij kunnen in hun eigen tempo , op een laagdrempelige manier en momenten dat hen dat goed uitkomt blijven werken aan hun ontwikkeling, terwijl de adviseur de voortgang volgt, ondersteunt en op de juiste momenten verdieping aanbrengt. Hij is bij uitstek in staat om inzichten uit het ontwikkelproces sneller te vertalen naar gerichte vragen, nieuwe perspectieven te bespreken en meer verdieping te geven tijdens het gesprek met de kandidaat.

Gaandeweg werd dat ook de ontwerpfilosofie achter Veranderbaan.