Hoe het uiteenspatten van een droom leidde tot een goede loopbaankeuze

Het begon met het uitloten voor een plaats op de Sportacademie

Mijn droom viel in één klap uiteen. Zoals zoveel jonge mensen wist ik ineens niet meer welke kant ik op moest. Achteraf durf ik te zeggen dat dit misschien wel één van de belangrijkste momenten in mijn loopbaan is geweest. Via mijn ouders kwam ik in contact met professor Wiegersma. Hij woonde naast ons en leende mij zijn boek Psychologie van beroep en beroepskeuze. Ik begon te lezen in de hoop antwoord te krijgen op één vraag: Welk beroep past eigenlijk bij mij? En dat antwoord kwam er. Niet doordat het boek mij vertelde wat ik moest worden, maar doordat ik tijdens het lezen ineens dacht: "Beroepskeuzeadviseur… dát lijkt me eigenlijk een prachtig vak."

Dat was mijn eerste echte aha-erlebnis. Niet omdat iemand mij vertelde wat ik moest worden. Maar omdat ik het zelf ontdekte. Nog altijd fascineert mij dat moment. Want eigenlijk gebeurde precies wat goede loopbaanbegeleiding zou moeten doen. Het boek gaf mij geen antwoord. Het zette mij aan het denken. Door te lezen, te vergelijken en te reflecteren ontstond langzaam een nieuw inzicht. Dat patroon ben ik later, als loopbaanprofessional, honderden keren opnieuw tegengekomen.

De mooiste inzichten ontstaan niet door een advies

De mooiste momenten in een begeleidingstraject zijn niet de momenten waarop een adviseur een goed advies geeft. Ze ontstaan wanneer een kandidaat ineens zelf het verband legt.

"Nu begrijp ik waarom juist dit werk mij aanspreekt."

Je ziet het letterlijk gebeuren. Een glimlach. Meer energie. Twijfel die plaatsmaakt voor overtuiging. Juist daarom geloof ik dat duurzame beroepskeuzes niet ontstaan doordat iemand het antwoord krijgt aangereikt. Ze ontstaan doordat iemand actief op onderzoek gaat en zijn eigen mogelijkheden verkent. Misschien is dat wel de belangrijkste opdracht van een loopbaanprofessional. Niet de akker voor de kandidaat omploegen. Maar hem het gereedschap geven om die akker zelf om te spitten.

Het belang van het proces van onderzoeken, vergelijken en zelf selecteren

Daarom vind ik het ook belangrijk dat testen geen antwoorden geven maar vooral inzicht geven. Inzicht in interesses, competenties en drijfveren. Dit helpt kandidaten zichzelf beter te begrijpen. Een test moet daarom ook niet één voorgesteld beroep of een korte top drie laten zien. Testen vormen het begin van misschien wel het belangrijkste deel van het proces. Kandidaten gaan beroepsbeschrijvingen lezen. Ze vergelijken functies. Ze ontdekken werkzaamheden waarvan ze het bestaan niet kenden. Ze strepen af. Ze worden nieuwsgierig. En steeds opnieuw stellen ze zichzelf dezelfde vraag: "Past dit eigenlijk bij mij?"

Pas daarna maken zij hun eigen selectie. Juist dat proces van onderzoeken, vergelijken en zelf selecteren zorgt ervoor dat inzichten niet van buitenaf worden opgelegd, maar van binnenuit ontstaan. Bij de ontwikkeling van Veranderbaan is dit ook altijd onze visie geweest. Gaan kant en klare antwoorden maar faciliteren bij zelfonderzoek. Omdat wij geloven dat mensen veel meer eigenaar worden van hun loopbaankeuze wanneer zij die zelf ontdekken.

Ook de adviseur ontdekt meer

Natuurlijk blijft de loopbaanprofessional onmisbaar. Sterker nog, ook de adviseur profiteert van dit proces. Hij beroepen die wél heeft geselecteerd en welke niet. Juist die informatie maakt een gesprek vaak rijker. Misschien valt het de adviseur op dat een beroep waarvan hij vooraf dacht dat het goed zou passen, niet is gekozen. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat de kandidaat een verkeerde keuze heeft gemaakt. Integendeel. Het biedt een prachtige aanleiding om samen te onderzoeken waarom dat beroep is afgevallen.

Welke overwegingen speelden mee?

Wat sprak wel aan?

En wat juist niet?

Zo ontstaat een gesprek dat niet uitgaat van aannames, maar van het denkproces dat de kandidaat zelf heeft doorlopen. En juist daarin schuilt vaak de verdieping die leidt tot een bewuste en duurzame beroepskeuze.

Uiteindelijk draait het erom dat kandidaten het zelf ontdekken

Soms denk ik nog weleens terug aan die jonge jongen die dacht dat zijn toekomst instortte toen hij werd uitgeloot voor een plaats op de Sportacademie. Achteraf bleek dat niet het einde van een droom, maar het begin van een ontdekkingstocht die uiteindelijk leidde naar het mooiste vak dat ik me had kunnen wensen. Misschien is dat wel de kern van goede loopbaanbegeleiding. Niet iemand vertellen welke richting hij moet kiezen. Maar hem helpen zélf te ontdekken waarom een bepaalde richting goed voelt. Want keuzes die je zelf ontdekt, worden overtuigingen die je een leven lang met je meedraagt.

Over het boek van professor Wiegersma

In 1967 publiceerde prof. dr. S. Wiegersma Psychologie van beroep en beroepskeuze. De centrale gedachte was dat beroepskeuze geen eenmalige beslissing is, maar een ontwikkelingsproces.

Mensen ontdekken stap voor stap wie zij zijn, wat zij kunnen en welke beroepen daarbij passen. Zelfkennis, oriëntatie en begeleiding vormen daarin de sleutel.

En die gedachte vormt, tientallen jaren later, nog altijd een belangrijk onderdeel van de filosofie achter Veranderbaan.

Bron: Wiegersma, S. (1967). Psychologie van beroep en beroepskeuze. J.B. Wolters, Groningen. Bekijk het boek via Google Books: Psychologie van beroep en beroepskeuze